گنجینه ی شعر و ادب
گزیده ای از شعر و زندگینامه ی شاعران از گذشته تا امروز ( زیباترین اشعار شاعران ) و فعالیت های مدرسه  
لینک دوستان + همکاران محترم
امکانات وبلاگ
 دانش آموزان عزیزم :

برای استفاده از مطالب بیش تر،به وبلاگ های دیگرم سر بزنید.


وبلاگ اصلی،گنجینه ی شعر و ادب : http://ganjineh220.blogfa.com

مشاعره و چکامه های زیبا :    http://ganjineh92.blogfa.com



     

تدریس پایه ششم  دبستان :

   

http://tadris6.blogfa.com

تدریس مطالعات اجتماعی ششم دبستان : http://tadris220.blogfa.com

تدریس فارسی پنجم دبستان : http://tadris5.blogfa.com

                              

                                          موفّق و سربلند باشید ـ دبیر ادبیات 


[ 92/05/15 ] [ 16:30 ] [ گنجینه ی شعر و ادب ]
تکلیف دانش آموزان عزیزم برای روز سه شنبه 27/ 08 / 93

کلاس سوم ادبیات :  ( زنگ سوم )

تکلیف درس  « آرایه ادبی »  :

امتحان آرایه ادبی مستمر آبانماه از درس اول  تا آخر درس


ادامه مطلب
[ 93/08/23 ] [ 15:36 ] [ گنجینه ی شعر و ادب ]
تکلیف دانش آموزان عزیزم برای روز شنبه  24/ 08 / 93

کلاس  دوم تجربی و ریاضی : ( زنگ اول )

تکلیف درس زبان فارسی 2 :

امتحان زبان فارسی مستمر آبانماه از درس اول ( زبان و گفتار) تا آخر

درس نهم ( طرح نوشته - مواد لازم نوشته)

خودآزمایی درس 10 و 11 را  (در دفتر یا کتاب) جواب دهید.


ادامه مطلب
[ 93/08/23 ] [ 15:29 ] [ گنجینه ی شعر و ادب ]
تکلیف دانش آموزان عزیزم برای روز یکشنبه  25/ 08 / 93

کلاس  دوم تجربی و ریاضی  (زنگ اول )

تکلیف درس ادبیات فارسی 2 :

امتحان ادبیات مستمر آبانماه از درس اول ( الهی ) تا آخر درس

 ششم (گیله مرد )

            


ادامه مطلب
[ 93/08/23 ] [ 15:8 ] [ گنجینه ی شعر و ادب ]
تکلیف دانش آموزان عزیزم برای روز دوشنبه  26 / 08 / 93

کلاس هفتم  ( علم 2 )   و  کلاس هفتم  ( علم 1 ) 

تکلیف درس املا :

کلمه های مشخص شده از درس های 1 تا 4  را در دفتر املا

بنویسید و املا از همین درس ها می گیرم + امتحان املا از نکته های

املایی ( هم خانواده - مترادف - متضاد - معادل کلات و ... )


ادامه مطلب
[ 93/08/23 ] [ 13:0 ] [ گنجینه ی شعر و ادب ]
« نکته های درس املای فارسی» :


1ـ کلمات هم خانواده : واژه هایِ هم ریشه که با هم ارتباطِ معنایی دارند وعربی 

هستند،واژه هایِ هم خانواده می گویند. در هم خانواده سه حرفِ اصلی کلمه باید 

به ترتیب در کلماتِ دیگر تکرار شوند تا بتوانند با یکدیگر هم خانواده باشند.

مثلاً کامل دارایِ سه حرفِ «ک م ل » استو می تواند با« تکمیل» هم خانواده باشد

 اما با « کلام » و« کلمه » هم خانوادهنیست چون سه حرفِ اصلی این کلمات 

« ک ل م» است و ترتیبِ این کلمات بایکدیگر متفاوت است.   

                                                                                                                                    

کلماتِ زیر به همراهِ هم خانواده هایشان را ، به خاطر بسپارید:


عُلوم: عالِم، عِلم، مُعَلِّم،عُلَما،تَعلیم،تَعَلُّم ، معلوم و...  

قادِر : مَقدور، قدرت ، قَدَر ، قَدّار ، قَدر، قَدیر و...

مسلمان: اسلام، تسلیم،مُسلِم، سلام،سالم، سلیم ،سلامت و ...   

ظالِم : ظُلم ، مَظالِم ، مَظلوم ، ظُلُمات، ظُلمَت و ...  

مسائل : مسئله ، سؤال ، سائِل و...

شُغل : شاغِل ، مَشغول ، مَشاغِل ،اشتغال،مشغله، اشغال و ... 

شاهد : شهید ،شُهدا ، مشهد و ...       

حُضور : حاضِر ، مَحضَر ، حُضّار و...

طالِب : مطلوب، مَطلب ، طَلَب و...     

ظاهِر : تظاهُر، مُتَظاهر،مَظاهر، ظَواهِر، مَظهَر،ظُهور و... 

نَصر : نُصرَت ، ناصِر ، مَنصور، نصیر و ...

اَعمال: عَمَل،عامِل،عامِلان و...

جاهِل : جَهل ،مَجهول ، جِهالت و...  

مُتَعال : تَعالی ، مُتَعالی، عالی ، اعلا ،علیا و...       

مَخلوق : خَلق ،خالِق ، خِلقَت، خَلایِق و...     

جَماعَت : جُمعه،جامِع ،اجتماع،جمیع،مجتمع،جوامع و... 

مُناظِره : مَنظَر ،نِظاره ، مَنظور ، ناظِر و...    

نسخ : مَنسوخ ،ناسخ و ...

فهم : مفاهیم ،مفهوم ، فهیم و ... 


* در فعل ها ، بن فعل ،چه بن  ماضی و چه بن مضارع می تواند به عنوان 

هم خانواده به کار رود.مانند :

ـ روان : رفتار ، روش ، رفته ، رونده و...   

ـ دیدار : بینا ، بینش ، دیده ، دیده بان ، بیننده و ...      


                                        

2ـ مترادف (هم معنی ) : به کلماتی می گویند که از نظرِ نوشتن وخواندن با هم 

فرق دارند، امّا از نظرِ معنی با هم مشترک هستند؛ بعضی از کلمات دو یا چند 

مترادف دارند. 

مانند:

تاریکی = ظُلمت           جَمال = زیبایی، قشنگی           علم  = دانش 

پارسا = پرهیزگار           مُتَعالی =  بلند مرتبه         نور = روشنایی  

تلاش = کوشش، سَعی، جَهد            عُطوفَت = مهربانی ، دلسوزی

آوا = صِدا           مُراد = خواسته ، آرزو        خانه = سَرا        

 مَعاش =خرجِ زندگی ، کفافِ زندگی                            غوغا = هَیاهو   

عزَّت = بزرگی ، جَلال        جامِه = لباس        ناراحت = غمگین، اَفسُرده،دل تنگ

عِیب = عار                  غُرور = خودپَسَندی          غم = اندوه          

 مَعصیت =گناه ، سرکشی، عُصیان           بُزرگی = جَلال   

پنهان = نَهان، غِیب          تند = سریع       طَریقَت = شیوه ، رَوِش ، راه ،طَریق 

پیدا = آشکار                                  زندگی = حیات    عمل = کار      

غَرّه = مَغرور                                 نَصیحَت = پَند    ذوق = شوق      

رایگان = مُفت ، مَجانی                      شاد =خوش حال، سُرور              

مُصِر = اِصرار کننده ، پافشاری کننده ، سِماجَت کننده                

صَبر= بُردباری،شَکیبایی ،صَبور         مَشَقَّت = سختی ، دُشواری ، رنج ، تَعب     

سعادَت = خوشبختی ، نیک بختی     


3ـ کلمه های ِدو تَلَفُّظی:برخی از واژه ها در زبانِ فارسی به دو صورت تَلَفُّظ 

می شود که هردو تَلَفُّظ،صَحیح می باشدبه این گونه واژه ها، کلمه هایِ دو تَلَفُّظی 

می گویند.

 مانند : 

باغِبان و باغبان    /  استُوار و استوار   /   مهرَبان و مهربان /  مُستَمَندو مُستمند /  

آسِمان و آسمان /      پاسِبان و پاسبان /     آشِکار و آشکار/       روزِگار و روزگار/  


4 ـ معادل کلمات : در زبانِ فارسی برخی از کلمات از زبان های دیگر وارِدِ زبان 

فارسی شده است و در کشورِ ما  نَهادی وجود دارد به نامِ «فرهنگستانِ زبان و

 ادبیّاتِ فارسی» که برایِ آن کلمات،مُعادِل هایی  را پیشنهاد می کند تا آن کلمات

 را به جای کلمات بیگانه استفاده کنیم. 

برخی از کلمات به همراهِ مُعادِلِ فارسی آن :

سایت : پایگاه                  اس ام اس(sms)  : پَیامَک     

اُتومُبیل : خودرو                        کوپِن : کالابرگ                  

 ایمِیل : رایانامه، نامه ی اِلِکترونیکی      فاکس : دورنگار، نَمابَر           

 کامپیوتِر : رایانه                          سوبسید : یارانه

 پاراگراف : بند                              کاما : ویرگول           آدرس : نشانی      

 سایت : پایگاهترمینال : پایانه          کاناپه : نیمکت    

 پیتزا : کش لقمه                   هلی کوپتر : بالگرد


5 ـ نشانه هایِ اختصاری : گاهی برایِ نوشتن برخی از عبارت ها و جملات،

از حروفی که مختصرِ آن کلمات است استفاده می شود که به آن حروف، 

نشانه های اختصاری می گویند. مانند:

 ـ « ص » صلوات الله عَلَیه : [ درود و صلواتِ خدا بر او  باد. ]      

ـ « رض» رضی الله عنه : [ خداوند از او راضی و خشنود باد ]         

ـ « س » سلام الله علیه ( یا علیها) : [ درودِ خداوند بر او (زن ) باد ] این نشانه 

برای معصوم (زن) به کار می رود.                                          


 ـ « ره » رحمه الله علیه : [ رحمتِ خداوند بر او باد ]           

ـ « ع » علیه السّلام : [ بر او درود باد]

« م » : میلادی                              « هـ . ش » سالِ هجری شمسی     

«ع » علیه السّلام                          « ق.م » قبل از میلاد

« ره » رحمه الله علیه             

 « س » سلام الله علیه ( یا علیها)« هـ . ق » سالِ هجری قمری     

« رض» رضی الله عنه                   

« عج » عجل الله تعالی فرجه 


6 ـ پسوندِ  « ـَ ک »  و انواع آن :یکی از پسوند های معروفی که به اسم می چسبد

 و واژه ی غیرساده می سازد،پسوندِ« ـَ ک» است که مفهوم هایِ مختلفی را در 

کلمه به وجود می آورد. 


انواعِ  ـَ ک در زبان فارسی :                                                                                                                                             

1 ـ  نشانه ی تصغیر : مفهومِ کوچکی و خُردی را می رساند . 

مانند : بامَک ( بام +  ـَ ک ) به معنیِ (بامِ کوچک ) 


 2 ـ نشانه ی ترحّم و دلسوزی: مفهومِ دلسوزی را دربر دارد. 

مانند: طفلَک (طفل+ ـَ ک) به معنیِ(طفلِ ترحُّم انگیز)  

 

3 ـ نشانه ی شباهت :مفهومِ شباهت به چیزی را ،نشان می دهد.

مانند: پشمَک (پشم+ ـَ ک)به معنیِ (نوعی به شکلِ الیاف پشم ) 


4ـ نشانه ی حالت : مفهومِ حالت وچگونگی را، بیان می کند. 

مانند: نرمَک(نرم + ـَ ک)به معنیِ(به صورتِ نرم)    


 5 ـ نشانه ی تحقیر و توهین : مفهومِ توهین را با خود دارد.

مانند:مردَک (مرد+ ـَ ک)به معنیِ(مردپَست وفرومایه)


* مثال هایی برایِ  پسوندِ تصغیر ( کوچکی):

شاخَک (شاخ  + ـَ ک )    =   شاخه ی کوچک 

 اتاقَک ( اتاق + ـَ ک ) =    اتاقِ کوچک

بامَک  ( بام  +  ـَ ک )   =   بامِ کوچک     

داستانَک ( داستان + ـَ ک )     =  داستانِ کوچک

شهرَک ( شهر+ ـَ ک )       =      شهرِ کوچک       

 مُرغَک ( مرغ + ـَ ک )       =  مرغِ کوچک

پایَک ( پای + ـَ ک )          =      پایِ کوچک     

کمانَک  (کمان + ـَ ک )      =   کمانِ کوچک

زاغَک ( زاغ + ـَ ک )         =   زاغِ کوچک      

 پیامَک ( پیام + ـَ ک )           =   پیامِ کوچک 


7 ـ کلماتِ مُخَفَّف : شاعِر گاه کلمه ها را به شکلِ کوتاه شده یا « مُخَفَّف » در

 شعر می آورد، گاهی نیز به خاطِر وزنِ شعر مجبوراست که کلمه ها را مُخَفَّف

 کند.


 کلماتِ زیر به همراهِ مُخَفَّفِ  آن آمده است :

گر =  اگر                    ار  =  اگر            سَحرگَهان   =    سَحرگاهان

بُرون  =  بیرون             سِپَه  =  سِپاه                 زِ   = از

بِه    =  بهتر                 کِه   = کوچک تر                                                               


                                                                                                                                 

8ـ کلمات چند شکلی:در زبان فارسی کلمه هایی وجود داردکه چند شکل شبیه 

به هم دارندو از آن ها در موقعیّت های مختلف استفاده می شود:

هوشیار:  هشیار                        آینه : آیینه                    پرهیزکار : پرهیزگار  

اِفریقا : آفریقا                          پیامبر :  پیغامبر                    جارو : جاروب   

جاودان :جاودانه،جاویدان         سپید : سفید                           



 9ـ کلمات هم آوا  (مُتَشابه) : به کلماتی می گویند که به یک صورت تلفّظ و خوانده

 می شوند،امّا شکلِ نوشتاری آن ها  و در نتیجه معنایِ آن ها متفاوت است.

(به طورِ خلاصه،کلمات هم آوا ، به کلماتی می گویندکه تلفّظ آن ها یکی است ولی

 املا و معنایِ آن ها با هم فرق دارد.) 

مانند :

خار : تیغه هایِ همراهِ گُل             خوار : ذِلَّت : پَستی ، ذلیل      

صَفَر : نامِ ماهِ دوّمِ قَمَری          سَفَر : از جایی به جایِ دیگر رفتن ، مُسافرت

اَساس : بنیاد ، پایه                         اَثاث : لوازمِ خانه

حَیات : زندگی                             حَیاط : مُحَوَّطه ی گوشه یِ خانه    

خاست : بلند شد                           خواست:طَلَب کردن،خواستن 

خان  : مرد بزرگ ، سرا                     خوان : سُفره      

خرد : کوچک                             خورد : میل کردن

خویش : خود ، فامیل                     خیش : گاو آهن  

رازی : اهلِ ری                      راضی : خشنود      

اَمَل : آرزو                                عَمَل : کار         

ثواب : پاداش ،اَجر                   صَواب : صَحیح ، دُرُست  


صَبا : نامِ بادی که از شرق می وَزَد.          

سَبا : نامِ سرزمینی در یَمَن در داستانِ حضرتسُلیمان (ع) 


خویش : خود                               خویش : فامیل

پرتقال : یک نوع میوه                 پرتغال :  نامِ کشوری در اروپا


اَرز  : واحدِ پولِ خارجی              اَرض : ز مین               عَرض : پهنا  


  10ـ تَضاد ( طِباق ،مُتَّضاد ، مُخالف ) : دو کلمه از نظر معنی،مُخالف همدیگر باشند.   

نادانی ≠ دانایی                  دُرُشت ≠ ریز                  استوار ≠ سُست      

آزادی ≠ اِسارَت                   کوچک≠ بزرگ                  فَقر ≠ ثِروَت   

 لذّت ≠ تَنَفُّر، ناخوشی           شادی≠ غم                    روز ≠ شب                      

خنده  ≠  گریه                      دانا ≠ نادان                   غَمناک ≠ خوشحال، شاد        

زِنده ≠  مُرده               خالص ≠ ناخالص                     جَهل ≠ عِلم ،دانش

نِفرَت ≠ عِشق                    زیبا ≠  زشت                     خار≠ گُل 

نَشیب ≠ فَراز               نافرمانی≠ اطاعت                   لَیل   ≠  نَهار     

در ≠  دیوار                     خُفتِه ≠ بیدار              کافر ≠ مسلمان، غیرمسلمان  


 11 ـ «معنای واژه با  تشدید و بدون تشدید» در زبان فارسی،برخی از واژه ها،شکل

 نوشتاری یکسانی دارند امّا درتلفّظ ومعنا با یکدیگر متفاوت اند.

(در واقع برخی از کلمه ها تنها با گرفتن تشدید معنی و تلفّظ شان تغییر می کند.)

آن چه باعث تشخیص تفاوت بین این کلمه هامی شود،کاربرد این واژه ها در جمله است.

نشانه ی دیگری که در تشخیص درست آن ها به ما کمک می کند،وجود نشانه ی 

«تشدید» است.


مُقدّم : گرامی داشتن  ـ برتر بودن              مَقدَم : قدم گذاشتن


قوت :  وعده ی غذایی                         قُوَّت :  نیرو ـ توان  


مُسلِم :  مُسلمان                                مُسَلَّم : قطعاً ـ حتمی


 مَسکَن :  خانه ـ منزل                         مُسَکِّن : آرام بخش 


 مُعین : کمک ـ یاری ـ فریاد رَس            مُعَیَّن : مشخّص ـ تعیین شده  


 مُبین : آشکار                                     مبیّن : بیان شده 


12 ـ کلمات هم نویسه : کلماتی که دارایِ  املایِ یکسانی هستند ولی از لحاظِ تلفّظ 

ومعنی هیچ ارتباطی با هم ندارند. 

مانند :

حُسن : خوبی                              حَسَن : نیکو

قَمَری : منظور ماهِ قمری               قُمری : نوعی پرنده 

شُکر: سپاس گذاری ، تشکّر          شِکَر : شکرِ خوراکی 

کِرم :  نوعی حیوان                    کَرَم : بخشش ، بزرگواری

[ 93/08/23 ] [ 12:48 ] [ گنجینه ی شعر و ادب ]

دستور زبان فارسی:

جمله : کلمه یا مجموعه ای از کلمات است که پیامی را از یک شخص به دیگران

می رساند.


جمله از نظر پیام و مفهوم یا شیوه ی بیان :


1 ـ خبری : خبری را به ما می رساند. (علامت این نوع جمله ( .) می باشد.)


2 ـ امری : کاری را درخواست می کند. (علامت این نوع جمله ( . ) می باشد.)


3 ـ پرسشی : سؤالی را مطرح می کند. (علامت این نوع جمله ( ؟ ) می باشد.)


4 ـ عاطفی : یکی از عواطف انسان مانند: تعجّب،تأسف،آرزو،دعا،نفرین و ... را بیان

 می کند.(علامت این نوع جمله ( ! ) می باشد.)

* جمله هایی که بوسیله ی آن ها برای کسی دعا می کنیم،« جمله ی دعایی » 

نامیده می شوند.فعل این نوع جملات معمولاً « باد ـ مباد ـ مبادا ـ بادا »می باشد و

 این جملات جزء «جملات عاطفی » محسوب می شوند.


در زبانِ فارسی جمله دارایِ دو قسمتِ اصلی است : 

 1ـ نهاد  2 ـ گُزاره


1 ـ نهاد :کلمه یا گروهی از کلمه هاست که درباره ی آن خبر می دهیم ؛

یعنی«صاحب خبر» است.


نهاد اجباری ( شناسه ) : ضمیری است که به انتهای فعل می چسبد تا صیغه ی

 آن را مشخص کند.

در زبان فارسی به نهادی که در ابتدای جمله می آید،« نهاد اختیاری» و 

به نهادی که به انتهای فعل می چسبد،« نهاد اجباری(شناسه)» می گویند.

مثال : من به مدرسه رفتم.  « من» : نهاد اختیاری  و « ـَ م » : نهاد اجباری

مانند : ادبیّات به یاری ابزارها و عواملِ گوناگون پدید می آید. واژه ی ادبیّات نهاد است.

گاهی نهاد بیش از یک کلمه است که اصطلاحاً به آن گروه نهادی می گویند؛ 

مانند : 

پس از واقعه ی عظیمِ انقلاب اسلامی،بسیاری از بنیاد هایِ فکری،فرهنگی و معیارهایِ 

ارزشی و اخلاقی ،دگرگون شد.                                گروه نهادی


برایِ پیدا کردنِ نهاد به اوّل فعل، « چه چیزی ؟ »  یا « چه کسی ؟ » اضافه 

می کنیم و نهاد را به دست می آوریم؛مانند : 

زبانِ هر جامعه در هردوره ای بر پایه ی باورها و ارزش ها ی دینی،سامان

می یابد. 

چه چیزی سامان می یابد ؟  زبان  = نهاد                                                                                                                        

2ـ گُزاره : خبری است که درباره ی نهاد داده می شود. 

مهمترین جزء گزاره ،«فعل» است .

مانند : انقلاب ، کرامتِ انسانی را به افرادِ جامعه باز گرداند.   

            نهاد                                گُزاره 


توضیحی درباره ی اجزای گزاره : ( مربوط به درس ادبیات )

1ـ مفعول : کلمه ای است که کار بر  آن واقع می شود .

مانند : کبوتر  پرواز را  دوست دارد. در این جمله پرواز مفعول است.

                                                                                                                                     

*نشانه ی مفعول « را » است ،امّا همیشه همراه مفعول نمی آید؛

 یعنی گاهی مفعول بدونِ نشانه ی« را » می آید.گاهی هم «ی » به مفعول

 می چسبد. 

به طورِ کل،مفعول به شکل هایِ زیر می آید :

الف ) من  پرنده  را دیدم.  ( با نشانه ی « را » ) پرنده : مفعول

ب ) من  پرنده ای  دیدم.  ( با نشانه ی « ی » ) پرنده ای : مفعول

پ ) من  پرنده ای   را دیدم.  (با نشانه ی « را » و « ی ») پرنده ای : مفعول

ت ) من   پرنده   دیدم.  ( بدونِ هیچ  نشانه ای  )  پرنده : مفعول


راه شناختِ مفعول : به اوّل فعل ، « چه چیز را ؟ »  یا « چه کس را ؟ » 

اضافه می کنیم ، اگر معنی بدهد آن فعل نیاز به مفعول دارد و مفعول در 

جوابِ « چه چیز را ؟ »  یا « چه کس را ؟ » می آید؛

هم نامه ی نا نوشته خوانی  = چه چیز را خوانی ؟ 

 نامه ی نانوشته را  = نامه ی نا نوشته : مفعول 

ما را به راهِ هُدی راهنمایی کن .  =چه کسی را راهنمایی کن ؟    

 ما را   = ما : مفعول


2 ـ مسند : صفت یا حالتی است که آن را به نهاد نسبت می دهند.

به فعل هایی که مسند می پذیرد فعلِ اسنادی (ربطی) می گویند. 


 فعل هایِ اسنادی (ربطی ) عبارتند از :« است ـ بود  ـ بُوَد ـ شد ـ گشت ـ

 شَوَد ـ باشد ـ باد ـ هست ـ نیست »


* روشِ پیدا کردنِ مُسند:

به اوّل فعلِ اسنادی،کلمه هایِ « چگونه؟ » یا « چی ؟ » اضافه می کنیم و مُسند

 را به دست می آوریم؛            

مانند : انقلابِ دینی و فرهنگی در آثارِ نویسندگانِ پس از انقلابِ اسلامی نیز 

جلوه گر شد. 

 چگونه شد  = جلوه گر  =  مُسند                   

مثال :  هم نشینِ نیک ،   بهتر از تنهایی    است .       

               نهاد                   مسند            فعلِ اسنادی (ربطی)


3 ـ مُتَمّم : واژه ای که بعد از حرفِ اضافه می آید . 

مانند : 

  او  به  مدرسه  رفت . مدرسه : متمّم 


برخی از حروفِ اضافه : از ـ به ـ با ـ بر ـ در ـ اندر ـ برای ـ از برایِ ـ از بهرِ ...


کبوتر      پرواز          را                    در             آسمان        دوست  دارد .

نهاد      مفعول     حرفِ نشانه     حرفِ اضافه     متمّم         فعل غیراسنادی 


دستور زبان فارسی : 

« انواع حروف در زبان فارسی»


در دستور زبان فارسی«حروف» کلماتی را می گوییم که معمولاً از کلمه های 

دیگرکوتاه تر هستند و معنی مستقلی ندارند و کار آن ها پیوستن جمله ها و 

کلمه ها به یکدیگر و نسبت دادن کلمه به فعل و یا نشان دادن موقعیّت کلمه 

در جمله است.

حروف خودشان نقشی ندارند بلکه وظیفه ی آن ها نشان دادن اجزای دیگر است.


انواع حروف در فارسی :

1 ـ حروف اضافه : مانند : از ـ به ـ با ـ بر ـ در ـ برای ـ از برای ـ بهر ـ از بهرِ ـ بدونِ ـ 

اندر ـ جز ـ مگر ـ مثل ـ بی ـ سویِ ـ به سویِ ـ به منظورِ ـ از پیِ ـ به وسیله یِ ـ 

به سانِ ـ به کردارِ ـ مانندِ ـ همانندِ ـ همچو ـ همچون و ... 

 و به واژه ی  بعد از حرف اضافه « متمّم » می گویند.


2 ـ حرف نشانه : مانند « را » نشانه ی مفعول


3 ـ حرف ربط ( پیوند ) : حرف هایی را گویند که دو کلمه یا دو جمله را به هم

 پیوند می دهد. 

مانند :  و ـ که ـ تا ـ ولی ـ چون ـ امّا ـ نیز ـ اگر ـ اگرچه ـ بلکه ـ پس و ...

از میان این حروف،اگر حرف« واو» دو کلمه را به هم پیوند دهد به آن حرف،

« واو  عطف» می گوییم و اگر حرف « واو» دو جمله  را به هم پیوند دهد به آن

 حرف،« واو ربط (پیوند)» می گوییم .

[ 93/08/23 ] [ 12:48 ] [ گنجینه ی شعر و ادب ]
آرایه های ادبی :


 ـ تشخیص (آدم نِمایی ـ جان بخشی به اَشیاء ـ شَخصیّت بخشی ) :

نسبت دادن اعمالِ انسانی به غیرِ انسان را  تشخیص می گویند.

مثال :

اَبر  از شوقِ کِه می خَندد بدین سان قاه قاه : در این مصراع آرایه ی تشخیص 

وجود دارد (عَمَلِ خندیدن که مُتُعَلِّق به انسان است را به « اَبر» نسبت داده است.)


 2ـ واج آرایی (نغمه ی حروف): هر گاه یک حرف چندین بار برای تاًکید تکرار شود.

مثال :

 ـ جان  بی جمال جانان میل جهان ندارد /هر کس که این ندارد حَقّا که آن ندارد 

(واج آرایی با تکرار صامت « ج»  )


ـ رشته تسبیح اگر بگسست معذورم بدار / دستم اندر ساعد ساقی سیمین ساق بود

 (واج آرایی با تکرار صامت « س» )


 3ـ تکرار : هر گاه یک یا چند کلمه بیش از دو بار در شعر یا نثر بیاید به طوری که بر 

زیبایی سخن یا شعر بیفزاید.

مثال :  

ـ از دَر  دَر آمدی و من اَز خود به دَر شُدم  / گویی کَزین جَهان به جَهان دِگر شدم 

( تکرار واژه ی « در» و « جهان» )


4ـ تَضاد ( طِباق ،  مُتَّضاد ، مُخالف ) : دو کلمه از نظر معنی، مُخالف همدیگر باشند.

مثال :

 ـ شاه وگدا به دیده دریادلان یکیست / پوشیده است پست وبلند زمین درآب  


 5 ـ مُراعات النظیر(شبکه ی  معنایی ـ تَناسب ـ  زنجیره معنایی): 

آوردن چند کلمه از یک مجموعه است که با هم تناسب دارند این تناسب می تواند 

از نظر جنس، نوع ، مکان، زمان ـ همراهی و... باشد.

مثال : 

ابر و باد ومَه و خورشید وفَلَک در کارند/ تا تو نانی به کف آری و به غِفلت نخوری (سعدی)

در این بیت از سعدی واژه های  ابر ، باد ، مَه ، خورشید و فَلَک همه از یک مجموعه هستند. 


مثالی دیگر :

اَرغَوان جامِ عقیقی به سَمَن خواهد داد/چَشمِ نرگس به شقایق نگران خواهد شد(حافظ)

 در این بیت از حافظ واژه های  اَرغَوان ، عَقیق ، سَمَن ، نرگس ، شقایق همه اسم گُل

هستند.


 6 ـ ضَربُ المَثَل ( تَمثیل ) : سُخَنی که در میان عُموم مردم معروف شده و در بَردارنده ی

  نکته یا لطیفه یا پندی باشد .   

(درباره ی نیکی کردن):

تو نیکی می کُن و دَر دِجله اَنداز /  که ایزَد دَربیابانَت دَهَد باز 


 (درباره ی دوستی): 

دوست آن باشد که گیرَد دست دوست / دَر پریشان حالی ودَرماندِگی  (سعدی )  


(درباره ی امیدواری) :

 دَر نااُمیدی بَسی  اُمید است / پایانِ شَبِ سیه سِپید است (نظامی گنجَوی )  


(درباره ی نداشتنِ غرور):

آینه چون نقشِ تو بنمود راست  /خودشِکن آینه شِکستن خَطاست (نظامی گنجَوی)


 (درباره ی کار بیهوده کردن):

(زیره به کرمان می برد چُغُندَر به هَرات) 

(آب در هاوَن کوبیدَن)



 (درباره ی صبر و بردباری داشتن):

  گر صبر کُنی زِ غوره حَلوا سازی  

یا  « صبر و ظَفَر هر دو دوستانِ قدیم اند  /  بر اثرِ صبر  نوبتِ ظَفَر  آیَد »


7ـ تشبیه : مانند کردنِ چیزی است به چیزِ دیگر ( هر تشبیه دارای 4 رُکن است)


 1ـ رُکن اوّل ( مُشَبّه): کلمه ای است که قَصدِ تَشبیه کردنِ آن را داریم.


 2ـ رُکن دوّم( مُشَبّه بِه):همان چیزی یا کسی است که مشبه ،به آن تشبیه می شود، 

در واقع همان تشبیه ماست.


 3ـ رُکن سوّم(وَجهِ شَبَه):ویژگی مشترک میان مُشَبّه و  مُشَبّه بِه  است که به آن 

وجهِ شَبَه می گویند.


4ـ رُکن چهارم(اَداتِ تَشبیه):کلمه ای است که مُشَبّه و  مُشَبّه بِه را به هم پیوند 

می دهد.مانند:[مثل، همچون، چون، همانندِ،مانندِ، بِسانِ ، چو ،... ]


مثال:

« مادَر     همانند    آب روانی  ،   پاک و زُلال  است »  

  مُشَبَّه   اَداتِ تَشبیه    مُشَبَّه بِه       وَجه شَبَه



8 ـ کِنایه :در لُغَت به معنی پوشیده سُخَن گفتن است و هر گاه عِبارت یا جُمله  

ترکیبی دردو مَعنایِ دور و نزدیک به کار رَوَد به گونه ای که ذهنِ ما را از مَعنایِ 

نزدیک پی به معنایِ دورِ آن بِبَرَد این آرایه ایجاد می شود،بسیاری از تکیه کلام های 

روزانه و ضرب المثل ها نوعی کنایه هستند. 

(بیش تر کنایه ها ریشه ی فعلی هستند.)مثال : 

ـ فلانی دَهانش بوی شیر می دهد ( بچّه بودن  یا هنوز کودک هستی )

ـ دم  به تَله ندادن  ( گیر نیفتادن  )

ـ پا توی کفش کسی نکردن  ( دخالت در کار کسی )    

 ـ آب غوره نگیر ( گریه نکن )

ـ پنبه را  از گوشت در بیاور  ( خوب گوش کن )    

 ـ پشتِ پا زدن ( ترک کردن )

ـ  از کوره در رفتن ( عصبانی شدن ) 

 ـ آستین بالا زدن  (  آماده شدن )

ـ شکستنی است  ( با احتیاط  حمل شود )    

ـ چهره بگشادن  ( شاد شدن )


9ـ مبالغه ( اغراق- غلو ): آن است که در توصیف،مدح یا ذم یک شخص یا یک صحنه

 زیاده روی کنیم. زیاده روی در میان حالت و صفتی است به گونه ای که بسیار بزرگتر

 یا بسیار کوچکتر از آن چه که هست نشان داده شود وپذیرفتن آن از نظر عقل وعادت،

محال یا بسیار بعید باشد.

1-زسم ستوران درآن پهن دشت/زمین شد شش و آسمان گشت هشت (فردوسی)

مقصود شاعر این است که از شدت سم کوفتن اسبان وکثرت سوارکاران یک طبقه از

هفت طبقه ی زمین،به صورت گرد به آسمان رفت ودرنتیجه زمین شش طبقه شد و

آسمان هشت طبقه شد.



2 ـ خروشید و جوشید و بَرکَند خاک / ز سُمّش زمین شد همه چاک چاک

3- شودکوه آهن چو دریای آب/اگر بشنود نام افراسیاب 

4- آه سعدی اثر کند درسنگ / نکند در تو سنگدل تاثیر  

5- به مرگ سیاوش سیه پوشد آب / کند زار نفرین بر افراسیاب


6- هر وقت باران می بارد با خود می گویم،لابد دل آسمان برایت تنگ شده است. 

تو ای زیباترین تابلوی آفرینش! شانه هایت تکیه گاه همیشگی من است. 

چشمانت چراغ شب هایم. بهترین موسیقی زندگیم تپش قلب توست. 


10 ـ تخلّص : به اسم شاعر ، تخلّص می گویند که معمولاً در بیت آخر یا یک بیت

مانده به آخر می آید.

مثال :

سعدی اگر عاشقی کنی و جوانی/ عشق محمد بس است و آل محمد

 (سعدی: تخلّص)


[ 93/08/23 ] [ 12:47 ] [ گنجینه ی شعر و ادب ]
اصطلاحاتِ ادبی :   

                                                                                                             

1 ـ مصراع (مصرَع):در لغت به معنیِ  «یک لنگه ی در» و در اصطلاح به کوتاه ترین پاره ی 

سخنِ موزون که نیمی از یک بیت است گفته می شود.

 مانند : نابرده رنج،گنج میسّر نمی شود / مزد آن گرفت جان برادر  که کار کرد ( سعدی )    

                    مصراع اول                                             مصراع دوم


2 ـ بیت :در لغت ، به معنی «خانه» است و در اصطلاح ،حدّاقل ِ شعر است که از دو

 مصراع تشکیل شده باشد. 

مانند :  

 ای نام تو  بهترین سر آغاز   /  بی نامِ  تو  نامه  کی  کنم  باز     ( نظامی )            

                                       بیت


3ـ قافیه : به کلماتی می گویند که آهنگ و حرفِ آخرشان یکی باشد و در پایانِ هر 

مصراع قرار می گیرند.   

                                

 کلماتِ قافیه باید آخرین حرف یا حرکتشان یکسان باشد :

ای  عقلِ  مرا  کفایت  از  تو   /   جُستن  زِ  من و هدایت  از  تو    

                    قافیه                                          قافیه


4 ـ روی : به حرف آخر قافیه،« رَوی» می گویند.


5 ـ ردیف : هر گاه ، یک یا چند کلمه یا عبارت و یا جمله عیناً ، در آخر همه ی اشعار،

پس از قافیه تکرار شده باشد، آن را ردیفمی گویند : 

ای  عقلِ  مرا  کفایت  از  تو  /  جُستن  زِ  من و هدایت  از  تو     

                               ردیف                                        ردیف

                                                                                                            

 آوردنِ ردیف درشعر،اختیاری است؛یعنی، بعضی ازشعرهادارایِ ردیف هستندو

بعضی ها بدونِ ردیف می باشند.در مورد ردیف باید توجّه داشت که کلماتی را 

می توان ردیف گرفت که علاوه بر اینکه عیناً مثل هم باشند، باید دارایِ یک معنی

 هم باشند در غیر این صورت باید آن ها را  قافیه حساب کرد. 

به طورِ کلّی، ردیف باید به یک شکل و یک معنی باشد. 

   

جوانی سر از رأی  مادر بتافت   /  دل دردمندش  به آذر  بتافت   

                                   قافیه                                       قافیه


چون سر بتافت در مصراع اوّل به معنیِ سرپیچی کرد و بتافت در مصراعِ دوّم یعنی

 سوزاند. پس دو کلمه قافیه هستند و در صورتی که  « مادر و آذر» را، قافیه اوّل و

« بتافت» را قافیه دوّم منظور کنیم پس این بیت دارایِ 2 قافیه است که در این صورت 

به آن«ذو قافیتین» می گویند. 

                                                                                                                                                                                      *ردیف  اگر کلماتی به یک شکل و معنی قبل از قافیه تکرار شوند، ردیف نیستند :

 نبینی باغبان چون « گُل »  بکارد   /  چه مایه غم خورد تا  « گُل » برآید 

(بکارد و بر آید ، قافیه اند)  


 که جایی که دریاست « من » کیستم  / گر او هست حقّا که « من » نیستم   

 (کیستم و نیستم ، قافیه اند)                         


 از  ظُلمتِ خود   رهایی ام    ده   /  با  نورِ خود  آشنایی ام    ده 

                           قافیه     ردیف                          قافیه       ردیف



قالب هایِ شعری : 


قالب:شکلی است که قافیه به شعرمی دهد و بر اساسِ این نامگذاری،شعردارایِ

قالب هایِ گوناگون می شود.مانند :  


1 ـ مثنوی(دوگانی):شعری است که هر بیتِ آن،دو مصراعِ هم قافیه دارد.

به عبارت دیگر،هر بیت قافیه ای جداگانه دارد و مصراع های آن، دو به دو هم قافیه اند.

تعداد بیت های قالب مثنوی را ،حداقل دو بیت دانسته اند و حداکثری برای آن قایل نشده اند

 و به جهتِ این که تنها قالب شعری است که مصراع هایش دو به دو هم قافیه اند«دوگانه» 

هم نامیده می شود.

خاص زبان فارسی است واز قدیمی ترین قالب های شعری است. 

*مناسب ترین قالب برای بیان داستان ها و مطالب طولانی است .


 از نظر موضوع به 4 دسته تقسیم می شوند : 

1 ـ حماسی و تاریخی ؛مانند :شاهنامه ی فردوسی ، اسکندر نامه ی نظامی گنجه ای 

2 ـ اخلاقی و تعلیمی ؛ مانند : بوستان سعدی 


3 ـ عاشقانه و بزمی ؛ مانند : خسرو و شیرین ،لیلی و مجنون نظامی ، ویس و رامین از

 فخر الدین اسعد گرگانی 


4 ـ عارفانه ؛ مانند : حدیقه ی سنایی ،مثنوی معنوی مولوی ،منطق الطیر عطار نیشابوری 

[ نمونه ای از ابیات  «  سعدی شیرازی » در قالب مثنوی  از کتاب  بوستان سعدی ] 


شبی   یاد  دارم  که   چشمم نخفت / شنیدم     که    پروانه    با   شمع   گفت

که  من  عاشقم  گر بسوزم  رواست  /  تو    را    گریه   و  سوز  باری   چراست؟  

بگفت   ای   هوادار     مسکین   من   /برفت       انگبین       یار   شیرین    من

چو   شیرینی   از   من  بدر  می‌رود     / چو       فرهادم     آتش   به  سر می‌رود 

که  ای   مدعی   عشق  کار تو نیست   / که   نه    صبر    داری   نه   یارای   ایست 

تو   را   آتش    عشق  اگر پر بسوخت   / مرا      بین    که   از   پای  تا   سر بسوخت 

نرفته   ز    شب     همچنان      بهره‌ای    / که     ناگه       بکشتش        پری  چهره‌ای

 همه   شب در این گفت و گو بود شمع    /  به    دیدار   او     وقت    اصحاب ،     جمع 

ره   این   است   اگر   خواهی آموختن    / به   کشتن    فرج      یابی       از    سوختن 

اگر    عاشقی       سر  مشوی   از  مرض /  چو    سعدی    فرو شوی   دست   از   غرض 

به    دریا     مرو        گفتمت      زینهار     / وگر      می‌روی         تن  به    طوفان   سپار 

شکل قالب  مثنوی : 

ـــــــــــــــــــــــــــــــ *                          ـــــــــــــــــــــــــــــــ * 
ــــــــــــــــــــــــــــــــ ×                        ـــــــــــــــــــــــــــــــــ × 
ــــــــــــــــــــــــــــــــ =                        ـــــــــــــــــــــــــــــــــ =
ــــــــــــــــــــــــــــــــ   ÷                      ـــــــــــــــــــــــــــــــــ  ÷ 

*شاعرانی که در آثارشان،بیش تر از این قالب شعری استفاده کرده اند:                                                                              

فردوسی،اسدی توسی ، نظامی ، عطّار، سنایی ، سعدی،مولوی، جامی،پروین اعتصامی،

حمیدی شیرازی ،شهریار و ... 



2 ـ قطعه :در لغت به معنی پاره ای از هر چیزی است و دراصطلاح  شعری است 

که مصراع دوّم همه ی بیت ها، هم قافیه اند، به عبارتی دیگر، به جای قافیه بودن 

مصراع ها،بیت ها با هم قافیه اند.نام گذاری قطعه به این سبب است که گویا ،

پاره ای از میان یک قصیده است.موضوع  قطعه :پند و اندرز،مسائل اخلاقی و 

اجتماعی و تعلیمی،حکایت،شکایت، مدح،هَجو،تقاضا و ...

 حدّاقل بیت های قطعه ،دو بیت است؛ امّا حدّاکثر آن  مشخص نشده است؛

گاهی 15 بیت و گاهی 18 بیت       

پیدایش قطعه به آغاز شعر فارسی باز می گردد ؛زیرا در شعرِ «رودکی سمرقندی » 

قطعات زیبایی دیده می شود. 


[ نمونه ای از قطعه ی معروف «  سعدی شیرازی » ] 

گِلی   خوش  بوی  در  حمّام  روزی / رسید از دستِ  مَخدومی  به  دستم 

بِدو   گفتم  که  مُشکی  یا عبیری ؟ /  که   از    بویِ    دلاویزِ    تو   مَستم 

بِگفتا    من    گِلی    ناچیز     بودم  /  ولیکن    مدّتی   با      گُل    نشستم 

کمالِ  هم نشین   در   من   اثر  کرد /  وگرنه   من   همان  خاکم  که هستم

 

شکل  قالب قطعه :

ــــــــــــــــــــــــــــــــ                               ـــــــــــــــــــــــــــــــــ * 

ــــــــــــــــــــــــــــــــ                              ــــــــــــــــــــــــــــــــــ *

 ــــــــــــــــــــــــــــــــ                              ــــــــــــــــــــــــــــــــــ * 


قطعه سُرایان معروف در زبان فارسی : 

اَنوری(قرن ششم)،ابن یمین (قرن هشتم)،پروین اعتصامی(قرن چهاردهم)،سعدی شیرازی،

هاتف اصفهانی و .... 


3 ـ قصیده:به معنی مقصود و در اصطلاح به معنیِ « توجّه کردن به کسی یا چیزی» 

است.مهمترین قالب شعری است که در آن مصراعِ اوّل از بیتِ اوّل  با تمامِ مصراع های

 زوج هم قافیه اند.


* قصیده اوّلین قالبِ شعری است که از نیمه ی قرن سوم هجری در ادبیّات به تقلید 

از شعر عربی پدید آمد.

* قصیده از جهتِ قرار گرفتنِ قافیه ها ، شبیه به غزل است.تعدادِ ابیاتِ قصیده معمولاً

از 15 بیت بیشتر است.

موضوعِ قصیده :درباره ی ستایش،نکوهش ،تهنیّت،تعزیت ،شُکر و شکایت ،پند و حکمت،

وصف طبیعت،بیانِ مسائلِ اخلاقی واجتماعی و عرفانی است.


شکل قالب قصیده :

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ  *                    ــــــــــــــــــــــــــــــــــ *               

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ                        ــــــــــــــــــــــــــــــــــ *

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ                        ــــــــــــــــــــــــــــــــــ *

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ                        ـــــــــــــــــــــــــــــــــــ *

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ                        ـــــــــــــــــــــــــــــــــــ *

 ــــــــــــــــــــــــــــــــــ                       ـــــــــــــــــــــــــــــــــــ *

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ                        ـــــــــــــــــــــــــــــــــــ *

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ                        ـــــــــــــــــــــــــــــــــــ *

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ                        ـــــــــــــــــــــــــــــــــــ *

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ                       ـــــــــــــــــــــــــــــــــــ  *

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ                       ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ *

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ                       ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ *

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ                       ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ *

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ                       ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ *


*شاعرانی که در آثارشان،بیش تر از این قالب شعری استفاده کرده اند:

رودکی،فرّخی سیستانی،منوچهری،ناصرخسرو،مسعود سعد سلمان، اَنوَری ،خاقانی ، 

سعدی ، ملک الشُعَرای بهار، امیری فیروزکوهی،مهرداد اوستا.



4 ـ غزل : در لغت به معنی حدیث عشق و عاشقی گفتن  است  و در  این  نوع  از  شعر،

 مصراعِ اوّل  از  بیتِ اوّل  با  تمامِ مصراع های زوج هم قافیه اند و از این جهت کاملاً  

شبیه قصیده است.غزل در قرنِ 6 هجری رواج یافت. موضوع و محتوای غزل در آغاز

 عاشقانه است یعنی شاعر در آن از عشقِ خود به معشوق سخن می گوید،امّا با 

ظهورِ« سنایی» شاعر عارف قرن ششم،معشوق زمینی ِغزل  جایِ خود را به 

معشوقِ آسمانی می دهد و غزلِ عارفانه پدید می آید.       

                    

[ نمونه ای از غزلِ «  حافظ شیرازی » ]

زان   یار   دلنوازم   شکریست   با   شکایت  /گر نکته دان عشقی بشنو تو این حکایت

بی مزد  بود  و  منت  هر خدمتی  که  کردم   / یا رب  مَباد  کس  را  مَخدوم  بی  عنایت

رندان  تشنه  لب   را  آبی    نمی‌دهد   کس  /  گویی  ولی شناسان  رفتند  از این  ولایت

در زلف چون کمندش ای دل مپیچ  کان  جا    / سرها   بُریده  بینی  بی جرم و  بی جنایت

در  این  شب  سیاهم  گم  گشت  راه  مقصود  / از  گوشه‌ای  برون  آی  ای  کوکب هدایت

از  هر  طرف   که   رفتم  جز  وحشتم  نیفزود /  زنهار   از  این  بیابان  وین   راه  بی‌نهایت

ای   آفتاب   خوبان     می‌جوشد     اندرونم     / یک   ساعتم  بگنجان  در  سایه ی عنایت

عشقت رسد به فریاد ار خود به سان حافظ      / قرآن   ز   بر    بخوانی  در   چارده    روایت


موضوع و محتوایِ غزل،معمولاً بیانِ عواطف و احساسات ،فِراق و جدایی ، عشق ، 

عرفان و گفت و گو از روزگارِ جوانی است.


***  تفاوت غزل و قصیده :

1 ـ در تعداد ابیات: [تعداد ابیات در غزل کمتر از 15 بیت است ولی قصیده بیش تر از

 15 بیت است]

2 ـ در موضوع و محتوا :[ موضوع غزل،عشق و عرفان و عواطف و احساسات است 

ولی قصیده بیش تر مدح و توصیف است.]


*برای اوّلین بار« حکیم سنایی غزنوی» موضوعاتِ  عرفانی  را  در قالب ِ« غزل» 

مطرح کرد و بعد از او ،مولوی، غزل ِ عارفانه را،به اوج رساند. سعدی نیز غزلِ عاشقانه 

را به اوج رساند و سرانجام حافظ شیرازی ، غزل عاشقانه و عارفانه را  با همدیگر به 

اوج رساند.


از انقلابِ مشروطه به بعد، غزل جنبه ی اجتماعی و سیاسی نیز به خود گرفت و

شاعرانی مانند چون فرّخی یزدی و ... به سرودن غزلِ  اجتماعی پرداختند.   


به طورِ کلی موضوعاتِ   غزل : 

 عاشقانه  ( مانند غزلیّات سعدی ) 

 عارفانه (مانند غزلیّات سنایی و مولوی )

عارفانه و عاشقانه ( مانند غزلیّات حافظ )

اجتماعی و سیاسی (مانند غزلیّات فرّخی یزدی )


شکل قالب غزل :

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ  *                   ـــــــــــــــــــــــــــــــــــ *                
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ                      ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ *

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ                      ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ *


* شاعرانی که در آثارشان،بیش تر از این قالب شعری استفاده کرده اند: 

مولوی،سعدی،حافظ،صائب تبریزی،فرخی یزدی،محمد حسین شهریار و...



5 ـ دو بیتی : شعری است که از دو بیت تشکیل شده که گاه مصراع سوّم آن قافیه ندارد.  

*درون مایه و موضوع دوبیتی:عاشقانه وعارفانه     

*رایج ترین قالب در میان روستاییان است. دو بیتی را در فارسی،ترانه می گویند.

نمونه هایی از شعرهای « باباطاهر» که در قالب دوبیتی سروده شده است :

یکی درد  و یکی  درمان  پسندد /  یکی   وصل  و  هجران  پسندد

من از درمان و درد و وصل و هجران /  پسندم  آنچه  را  جانان پسندد


شکل قالب  دوبیتی  :

ـــــــــــــــــــــــــــــــــ  *                          ــــــــــــــــــــــــــــــــ *

ـــــــــــــــــــــــــــــــــ                              ــــــــــــــــــــــــــــــــ *


*شاعرانی که در آثارشان،بیش تر از این قالب شعری استفاده کرده اند:

باباطاهر(شاعر عارف قرن 5)،فائز دشتستانی(شاعر عهد قاجار)


6 ـ رباعی: شعری  است چهارمصراعی که مصراع سوّم آن معمولاً قافیه ندارد.

در واقع مصراع« اوّل،دوّم وچهارم» هم قافیه اند و مصراع سوّم در شعر برخی از دوره ها

 بی قافیه است.

پیام اصلی شاعر،معمولاً در مصراع آخر می آید و سه مصراع دیگر مقدّمه ی سخن شاعر

 است.

درون مایه و موضوع رباعی:عاشقانه و عارفانه یا فلسفی است.

رباعی،مناسب ترین قالب برای ثبت لحظه های کوتاه شاعرانه است. 


نمونه هایی از شعرهایی که در قالب رباعی سروده شده است :

هنگام   سپیده دَم  مرغِ  سحری / دانی که چرا همی کند نوحه گری ؟

یعنی که نمودند  در آیینه ی صبح  / کز عمر شبی گذشت و تو بی خبری (خیّام نیشابوری)


تفاوت دوبیتی و رباعی :

 دوبیتی با یک « هجای کوتاه »  و رباعی با یک  « هجای بلند » آغاز می شود.


شکل قالب  رباعی  :  

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ  *                      ــــــــــــــــــــــــــــــــ *

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ                           ــــــــــــــــــــــــــــــــ *


*شاعرانی که درآثارشان،بیش تر از این قالب شعری استفاده کرده اند:

خیّام(قرن 5)،عطّار (قرن 6)،مولوی (قرن 7)،بابا افضل کاشانی


[ 93/08/23 ] [ 11:49 ] [ گنجینه ی شعر و ادب ]

 اشعار زیبای آقای فاضل نظری :


 

شعری زیبا از فاضل نظری :

 

از باغ می برند چراغانی ات کنند

 تا کاج جشن های زمستانی ات کنند 


2 ـ   پوشانده اند صبح تو را ابرهای تار

      تنها به این بهانه که بارانی ات کنند 


3 ـ  یوسف به این رها شدن از چاه دل مبند 

      این بار می برند که زندانی ات کنند



ادامه مطلب
[ 92/04/25 ] [ 2:1 ] [ گنجینه ی شعر و ادب ]

92  نمره ی پایانی درس ادبیات فارسی اول دبیرستان امتحان خرداد ماه

19 : آرزو یوسفی

19 : نرجس

20  : مریم

20  : نسیم

12 : فاطمه

20 : زهرا

20 : فائزه

20 : مائده

13/5  : راضیه


دانش آموزان عزیزم  با توجه به اینکه نمره ی پایانی شما بیش تر از نمره ی

مستمر تان می باشد مستمر شما را اضافه می کنم...

( 17 / 3 / 92 )  


ادامه مطلب
[ 92/02/20 ] [ 16:0 ] [ گنجینه ی شعر و ادب ]
خواجه حافظ شیرازی : قرن هشتم  

 


 

 




ادامه مطلب
[ 91/12/29 ] [ 14:12 ] [ گنجینه ی شعر و ادب ]

و قاف حرف آخر عشق است، آنجا که نام کوچک من  آغاز 


می‌شود ...  ( دکتر قیصر امین پور)

 

 




ادامه مطلب
[ 91/12/22 ] [ 21:21 ] [ گنجینه ی شعر و ادب ]

الف) زبان شناسی 4نمره

1-    تفاوت های  میان گفتار و نوشتار را بنویسد.(دو مورد)1

2-    تمایز زبان و گفتار را با جدول ضرب و عمل ضرب مقایسه کنید.1


ادامه مطلب
[ 91/12/19 ] [ 14:28 ] [ گنجینه ی شعر و ادب ]


شعر : صبر خدا 

 
عجب صبري خدا دارد !
 

اگر من جاي او بودم .


همان يك لحظه اول، كه اول ظلم را مي ديدم از
 
مخلوق بي وجدان جهان را با همه زيبايي و زشتي،
 
به روي يكدگر، ويرانه مي كردم
 
 
 
 
عجب صبري خدا دارد !

اگر من جاي او بودم ...




موضوعات مرتبط: ادبی
برچسب‌ها: عجب صبری خدا دارد
ادامه مطلب
[ 91/12/19 ] [ 8:10 ] [ گنجینه ی شعر و ادب ]

اشعار زیبای زنده یاد فریدون مُشیری :

شعر مشهور  و زیبای  کوچه 

 

 

شعر مشهور  و زیبای  کوچه  از زنده یاد فریدون مُشیری:

 

بی تو مهتاب شبی باز از آن کوچه گذشتم،

همه تن چشم شدم خیره به دنبال تو گشتم،

شوق دیدار تو لبریز شد از جام وجودم،

شدم آن عاشق دیوانه که بودم.




ادامه مطلب
[ 91/12/19 ] [ 8:8 ] [ گنجینه ی شعر و ادب ]
 

معنی ابیات و عبارت های کتاب فارسی سوم راهنمایی

 تقدیم به دانش آموزان  پایه ی سوم راهنمایی :

 

 

 


برچسب‌ها: فارسی سوم راهنمایی
ادامه مطلب
[ 91/12/19 ] [ 7:47 ] [ گنجینه ی شعر و ادب ]
هفت سین آریایی :



 

نمادهای هفت سین :

سنجد ( Sorb ) : نمادی است از زایش و تولد و بالندگی و برکت


سمنو (Samanoo): نماد خوبی برای زایش گیاهی و بارور شدن گیاهان...


سبزه (Verdure) :موجب فراوانی و برکت در سال نو شود،رنگ سبز آن رنگ ملی

 و مذهبی ایرانیان است.


سیب سرخ (Red Apple ) : نمادی است از باروری و زایش

 

سماق (Sumac) : برای گندزدایی و پاکیزگی

 

سیر (Garlic) : برای گندزدایی و پاکیزگی

 

سرکه (Vinegar) : برای گندزدایی و پاکیزگی

 



ادامه مطلب
[ 91/12/18 ] [ 16:10 ] [ گنجینه ی شعر و ادب ]
شعر طنز : (با اجازه  از  خواجه حافظ شیرازی)

دیدار شخص هالو  با حافظ در صف اتوبوس و به هم ریختگی اوضاع و 

شرایط  امروز  با  زمان حافظ  ...

 

۱ ـ نیمه شب پریشب گشتم دچار کابوس

   دیدم به خواب حافظ ،توی صف اتوبوس

 

۲ ـ گفتم سلام حافظ  گفتا : علیک جانم

 گفتم کجا روی تو ؟ گفتا : وَالله خود ندانم

 

 


ادامه مطلب
[ 91/12/18 ] [ 16:9 ] [ گنجینه ی شعر و ادب ]

شاعر معاصر

زنده یاد فروغ فرخ زاد :


 

شعر مشهور  ای شب

 

ای شب از رویای تو رنگین شده
سینه از عطر توام سنگین شده

 


ای بروی چشم من گسترده خویش
  شادیم بخشیده از اندوه بیش
 


  



ادامه مطلب
[ 91/12/01 ] [ 17:0 ] [ گنجینه ی شعر و ادب ]
  شعری زیبا  از  گلچین گیلانی :

 

 

[ 91/12/01 ] [ 8:20 ] [ گنجینه ی شعر و ادب ]

 حافظ : 

       « اگر آن تُرک شیرازی بدست آرد دل ما را 

                                به خال هندویش بخشم سمرقند و بخارا را »


شاید هنگامی که حافظ بیت بالا را سرود،هرگز،فکر نمی کرد بعدها باعث بحث و 

کشمکش بین شاعران شود ...

اینک شرح ماجرا 

ماجرا و بحث و کشمکش شاعران،به دنبالِ سرودن بیت زیر از حافظ : 

« اگر آن ترک شیرازی بدست آرد دل ما را

                       به خال هندویش بخشم سمرقند و بخارا را »


[ 91/11/03 ] [ 15:12 ] [ گنجینه ی شعر و ادب ]
 
 
 

• حرف آ ، ا

• آب از آب تکان نمی خورد : همه چیز در نهایت آرامی است

• آب از دستش نمی چکد : بسیار خسیس است

• آب از دهان سرازیر شدن : بی نهایت شیفته چیزی شدن

• آب از سرچشمه گل آلود است : کار از بالا خراب است




ادامه مطلب
[ 91/11/01 ] [ 9:0 ] [ گنجینه ی شعر و ادب ]

انتظار



 شعری زیبا  از  آقای مهدی  جهاندار


چه روزها که یک به یک غروب شد نیامدی

چه بغض ها که در گلو رسوب شد نیامدی

 

خلیل آتشین سخن، تبر به دوش بت شکن

خدای ما دوب

اره سنگ و چوب شد نیامدی

        

 

      


ادامه مطلب
[ 91/10/19 ] [ 7:48 ] [ گنجینه ی شعر و ادب ]


 واژه های کتاب درسی : پایه سوم راهنمایی

 

 


درس ستایش و الهی :

 ستایش ـ ذکر ـ سنایی غزنوی ـ کزین ـ برنگذرد ـ روزی ده ـ

رهنمای ـ زندگانیم ـ شادانیم ـ نازانیم ـ عزیزانیم ـ نصرت ـ

 ثنا ـ جلال و کبریا ـ کران ـ مدح و ثنا ـ یزدان ـ آشکار و نهان ـ

 



ادامه مطلب
[ 91/09/20 ] [ 8:9 ] [ گنجینه ی شعر و ادب ]
سهراب سپهری :
 


 

شعر :

به سراغ من اگر می آیید

پشت هیچستانمپشت هیچستان جایی است



ادامه مطلب
[ 91/08/25 ] [ 8:1 ] [ گنجینه ی شعر و ادب ]

 رهی معیری : شاعر معاصر

 

 

 



ادامه مطلب
[ 91/08/20 ] [ 9:25 ] [ گنجینه ی شعر و ادب ]

ای مردمان بگویید آرام جان من کو
راحت‌ فزای هرکس محنت‌رسان من کو
نامش همی نیارم بردن به پیش هرکس
گه گه به ناز گویم سرو روان من کو
در بوستان شادی هرکس به چیدن گل
آن گل که نشکفیدست در بوستان من کو
جانان من سفر کرد با او برفت جانم
باز آمدن از ایشان پیداست آن من کو
هرچند در کمینه نامه همی نیرزم
در نامه‌ی بزرگان زو داستان من کو
هرکس به خان و مانی دارند مهربانی
من مهربان ندارم نامهربان من کو

 هر بلایی   کز آسمان آید

 گرچه بر دیگری قضا باشد

به زمین نارسیده می پرسد :

   خانه انوری   کجا  باشد

[ 91/08/17 ] [ 9:20 ] [ گنجینه ی شعر و ادب ]

               


در خانه ی ما رونق اگر نیست صفا هست

 اما كسی از بنده نپرسیده چرا هست؟!


یك علتش این است كه در كوچه پشتی 

همسایه فرهیخته‌ای مثل شما هست!



ادامه مطلب
[ 91/08/10 ] [ 3:1 ] [ گنجینه ی شعر و ادب ]
تست های درس ادبیّات شامل ( ادبیات – املا – انشا )

 

تقدیم به دانش آموزان پایه ی سوم راهنمایی به ویژه دانش آموزان عزیزم 


به امید موفّقیّت شما در تمام آزمون های زندگی... (دبیر ادبیات و انشا)

 


سری اول  :

 


موضوعات مرتبط: آموزشی
برچسب‌ها: تست فارسی سوم راهنمایی, ورودی دبیرستان فراز و
ادامه مطلب
[ 91/08/04 ] [ 8:17 ] [ گنجینه ی شعر و ادب ]
........ مطالب قدیمی‌تر >>

.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

درس ادیب اگر بُوَد زمزمه ی محبّتی

جمعه به مکتب آوَرَدطفلِ گُریزپای را

(نظیر نیشابوری)

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

سلام به همه ی همکاران محترم و

همچنین دانش آموزان عزیزم ...

دبیر ادبیات ـ املا ـ انشای فارسی

و مطالعات اجتماعی در دبستان و

دوره ی راهنمایی،مدارس شهرستان

اصفهان هستم و ساعاتی نیز در

دبیرستان،زبان فارسی و ادبیات فارسی

تدریس می کنم ...


امسال برای اولین بار جسارت کردم و

ریاضی و علوم ششم دبستان را نیز

تدریس کردم ...


و به جرأت میگم که تدریس هیچ درسی

به اندازه ی تدریس درس«ادبیات فارسی»

شیرین و لذت بخش نیست...

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

هدفم از مطالب این وبلاگ کمک به

دانش آموزان در فراگیری مطالب کتاب

درسی می باشد.

امیدوارم مطالب وبلاگ برای شما

عزیزان مفید باشد.

هر گونه سؤال،پیشنهاد، انتقاد و نظر

درباره ی مطالب این وبلاگ دارید در

قسمت نظرات وبلاگ بگذارید سعی

می کنم در اسرع وقت پاسخ شما

عزیزان را بدهم.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

امیدوارم در درس و زندگی موفّق و

سربلند باشید ...


به امید موفّقیت شما دانش آموزان

عزیزم در تمام مراحل زندگی ...

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ


1 ـ گفت استاد مَبَر درس از یاد

یاد باد آنچه مرا گفت استاد



2 ـ یاد باد آنکه مرا یاد آموخت

آدمی نان خورد از دولت یاد


3 ـ هیچ یادم نرود این معنی

که مرا مادرِ من نادان زاد


4 ـ پدرم نیز چو استادم دید

گشت از تربیت من آزاد


5 ـ پس مرا منّت از استاد بود

که به تعلیم من اُستاد اِستاد


6 ـ هر چه دانست بیاموخت مرا

غیر یک اصل که ناگفته نهاد


7 ـ قدرِ استاد نکو دانستن

حیف استاد به من یاد نداد ...


( شاعر :ایرج میرزا )


ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

به پای خودمان :


خوب و بد هر چه نوشتند به پای خودمان

انتخابی است که کردیم برای خودمان



این و آن هیچ مهم نیست چه فکری بکنند

غم نداریم ، بزرگ است خدای خودمان



بگذاریم که با فلسفه شان خوش باشند

خودمان آینه هستیم برای خودمان



ما دو رودیم که حالا سر دریا داریم

دو مسافر یله در آب و هوای خودمان



احتیاجی به در و دشت نداریم اگر

رو به هم باز شود پنجره های خودمان



من و تو با همه ی شهر تفاوت داریم

دیگران را نگذاریم به جای خودمان



دیگران هر چه که گفتند بگویند،بیا

خودمان شعر بخوانیم برای خودمان


(شاعر : مهدی فرجی)
موضوعات وب
امکانات وب
تماس با ما